Сайхан эрчүүдэд би xарамгүй дурладаг…

tugsgul) Negen dursamj…Minii tursun udur hezee hezeegui boloh gej bailaa. Ger buliinhee hamt hoishoo yavsan naiziinhaa 3 oroo bairiig harj uldsen nadad, tursun odroo ayataihan temdeglen unguruuh sanaa turne… Naiz busguitei delguurt taaraldan, tursun odroo hiih sanaatai baigaagaa tsuhuilgav… “Ugui tegeed chi, hool undaa yah gej baigaa yum be?” gene.”Oo, ter yahav. “Solongo”-iin hajuudahi hagas belen buteegdhuunees salad, tort avchihna” gelee. “Salad, zuush, tort avaad hereggui ee. Bi hiigeed ogie. Harin chi iim, iim yum avaad beldchiheerei…”hemeen ter hellee.. 25 hurch baigaag heleh uu, Har nudengee urisniig heleh uu, hagas sain taarch baisniig heleh uu, ajil taran ireh zamdaa busguin helsniig tsugluulan amihandaa beltgelee bazaan bailaa. Orgiluun dars, vino, arkhi, pivo avan horgogchind hiij orhiloo.. Arkhi, pivo 2-iig nileed yum boloj baij olson yumdag. Pivond nileed durtai nadad pivo olddogui ni hetsuu baidag baisansan. Sonirhuulahad ter uyed: Uuya gevel “Urgats” Bolj ugvul “Borgio” Niilie gevel “Niislel” Tun bolohgui bol “Tungalag” Arga yadval “Atar” uugaarai gedeg bailaa. ..Tursun odor…Odriin undnii daraa ajilchdadaa aminchlan heleed, erthen garlaa….Utas duugarav. Naiz busgui ” Bayar hurgie! Odoohon ochloo” gelee. Tedniih minii baigaa bairnii esreg bair.. Tun udalgui garaa gargan baij hiisen tortoo barisaar orj irlee. Ter harin yostoi hool und hiihdee garamgai negen aj. Dorhnoo l salad, zuush, hool und belen bolloo. Hoyulaa elben shireegee zaslaa. Buh yum jin tan. Odoo gantshan zochid ireh l uldlee. Manai naiz nuhdiig tanihgui ter veer: har nudeng chini harchhaad l yavna geh. Hoyulaa gal togoonii oroond oir zuuriig yariltsan baital, honh duugarav… “Za, ter shine turj baigaa zaluud bayar hurgie!” geseer naiz nar maani shuugildan orj irlee. Har nuden ch tormolzsoor orood irlee. Ter hureed irlee. Tedniig zochdiin oroo ruu oruulchhaad, gal togoon ergen irtel..”Halit harlaa.Ih l saihan huuhen baina” geseer naiz busgui maani yavhaar bosloo… Orgiluun dars buuduulan, minii turson odriin bayatshan nair ehellee. Har nuden maani yaria hooroo saintai negen tul tun udalgui naizuudtai mini hezeenii taniluud met bolloo. Nuur hagartsgaaj, yaria zadgairav. Getel naiz nar maani “Chi arai ene bugdiig ooroo hiisen yum bish biz dee” getsgeelee.”Ugui l dee, tanil busgui maani hiisen yum” getel ” Ugui mon hachin amitnaa, hamag yumaa hiilguulchheed urih ni baitugai, taniltsuulah ch ugui yavuulchihsan baidag. Odoo bushuuhan duud!” hemeen shuugildav… Bi tuun luu utasdlaa. Nileed tsaargalsnii etsest irheer bolloo. Naiz nar maani nadad zoriulan duultsgaav. Har nuden maani hoorhoon duulchihdag yum baina. Harin naiz busgui maani gantshan duu medne geseer “Nastan buural emee”-g duullaa. Etsest ni bi “Zuuden boroo”-g duulav….Hariin har nuden chamaigaa Harj l suuh mini hezee l yum boldoo.. Naiz nar maani er, emgui l tsum “Saihan huuhen yum aa” hemeen sem semhen chihnee shivnene. Shono dund ongoroon naiz busgui maani harihaar yavlaa.. Bid hogjim tavin bujigletsgeej ehlev ee… …Namuuhan aya egshiglen bi har nudenteigee bujiglenhen bailaa. Ertnii l helie gevch ev ni neg l oldohgui baisan ter ugee tuund helheer shiidev. “Hurch irsend chini bayarlalaa.” …”Harin urisand chini bayarlalaa” Ug maani eg mag geed l.. Neg l evlej ogohgui zovoono. Naiz nar maani baidliig oilgoj baisan bolhoor biden 2-g es anzaaran eldviig shuugin hogjildon bailaa…”Uuniig ertnees chamd helie gej bodson yumaa..” …2 jil garui tedniiheer ergeldsen namaig chuham yuug heleh geed baigaag ter barag taamaglaj baisan bolov uu…. “Bi chamd hairtai” setgel dogdlon baij tuund duuldhuits tod hellee. Ter duugarsangui. Heseg chimeegui baisnaa ” Chi ooroo medne shuu dee..” geh ni sonsogdloo. Tiimee…”Hudulmur”-iin zaal haviar golduu yavaj haragddag, Olon ulsiin hemjeenii master, gujirmeg chiireg ter zaluug bi mednee… Heleltssen yum shig 2-ul zereg bujiglehee bolin shiree zuglev. Busgui duugai bodlogoshiron suuh ni er busiin uzesgelentei haragdana. Bi ch bantsandaa hii demii l umnuh hundagaa orgon, “Za neg avtsgaaya” hemeen yavuulaj orhiloo… Egchmed busguig uiluulan hailuulan gomdooj yavsan er negen bi, alag nuden busguin hartsand daanch neg ortsongui ee.. Yum gedeg chini ergedeg yum baina. Gashuun ch gesen ene uneniig nadad meduuleh met, arkhi hooloi zuran baij orloo…Aya urgeljilseer…Bi d 2 dahin bujiglesengui… Naiz nar maani ch bujiglesengui… Neg l yaria hooroo tsoorood irlee… Gadaa shuvuu jirgeh sonsogdloo. Uur tsaichihaj. Bid tsumuur garlaa.. Havar. 5-r sariin ehen. Hachin saihan namuuhan, tungalag ogloo.. Bid eldviig yarin yavsaar dund goliin ereg, dalan hureed saltsgaav. Ergej iren, hugas shil arkhi baisniig uuj orhiod, oron deer buhleeree teriin unav.. Turuuhen l duu hugjim bolon baisan zochnii uruu el huli.. Setgel ch el, hulihan… Nudend tuunii tormolzon misheeh ni uzegdej, “Chi ooroo medne shuu dee” geh ni chihnee sonsogdono…. Nam untaj orhison bailaa. Honh duugarah chimeeneer serev.. “Yaasan be?” geseer naiz busgui orj irlee…”Helhee hellee..Toosongui dee…” “…Olmii door chini hairaan bulaj orhiod Uhej boldoggui orchlond moroon bi tooruullee. Orooliin uruul ruu tsorvoin jargaj yavhad chini Osgii door chini ivees bolog dee, minii hair…” (B.Lhagvasuren) Eli huli setgelee negjin, adar shirten almairan hevteh nadad,balkonii ongorhoi haalgaar huuhduud shuugildah chimee, gal togoonoos haaya neg ayaga,tavag duugarah ni sonsogdono…Neg jiliin daraa minii hani, amidraliin tushig bolh ter negen busgui ayaga tavag ugaan zogsson ni ter ee…

11 dugeer heseg) ..Naiz nuhud maani tsum l amidral zohion,
ur huuhdee daguulan daguulan yavtsgaah bolloo. Bi ajlaasaa halagdan uur gazar ajild orj, har nuden maani Po-ruu naimaand yavchihlaa….Bi tuuniig haraad l shirteed l Bituuhendee bas goridon huleeh yum Tegevch, zuudnii chini ezen Tes uur hun gedgiig bi mednee…Namaig ter haraad l shirteed l Namriin gunig ariltal misheeh yum Chingevch zuudnii mini ezen Chi bish ter gedgiig medeh uu… hemeen Ardchilsan Holboonii ulaan deelt gegddeg Dari.Sukhbaatar shuleglesen baidag. …Hair gedeg iim l yum… Surguuli togsood irsnii daraahan ailiin huriman deer zus uzen taniltsaj, sain naiz nuhud bolson neg busgui baih. Ter minii buh l payang medne. Tuuntei uulzaj uchrah bolloo. Biden 2-iin hen hen ni ch “hairtai, durtai” hemeen uruul tsorvoij, andgai tangarag taviagui ch setgel niilen, zaya holbov. Bi hunii hani, huuhdiin etseg bolloo. Minii ereed haigaad, hunees guigaad baisan ter ih hair hajuud l baisan yum bilee. Nadad ahin hezeech zayahgui, oldohgui hair….”Bi chamdaa hairtai”…. “Sain er morio, muu er ehneree”gedeg. Tegvel ene udaad bi negen muu er bolyo. Er hun yamarhan yavah ni tushij, tulsan haniasaa shaltgaaldag gej bi boddog. Bid 2
ur huuhedtei bolon ajil, amidralaa zalguulsaar odiig hurlee… Ene hoorond tsag uye, hun hoyor mash hurdan uurchlogdon, ongo, mongo bugdiig diileh bolloo. Oroo busguu ene tsagt bi hudal unen yarij, hunii itgel setgeliig hugalj yavsangui, ongo mongond avtaj sain nuhduu luivardaj yavsangui, dord yadmag negend ni dalaij, deedsiin umnu deldegnej yavsangui… Ter negen tsagt ajilchin bolchhood guriij yavsan uye baihad, tamga atgan baiguullaga udirdaj, ulsaa toloolon hurald oroltsoj, neriin huudas soliltsoj yavsan uye nadad baina. Er hun tugal ch hariulna, tug ch barina gedeg ter… Odii zeregtei yavaa mini minii haniin hairiin huch… Bi chamdaa hairtai… Enehuu bulangiin 51 dehi zochin bolon orj irsen bi veer: degej dervej yavsan huuhed ahui nasaa, namaig uiluulaj, nadad uilj yavsan hairaa “..Uchir eedersen horvoogiin Uilah erhgui hair..”-aa (B.Lhagvasuren) “..Oirtoh tusmaa holddog orchlongiin Oroitoh tusmaa nyalhardag hair”-aa(duunii ug) “…Shuvuunii suuder shig dairaad ungursun Shunhan ulaan zaluu nas”-aa(R.Choinyam) dursanhan,durdanhan baij bichiglev ee.. “…Tsailgan duugaa orgoloo doo, ondorloyo doo hoo Tsaashdaa zondoo ch duulna shuu dee,uilna shuu dee hoo..” Z.Dorj …Ta buhend sain saihniig husie… …Anatomiin surah bichig deerh zurhnii zurgiig haraad: zurh gedeg erhten l gej oilgoh ni lavtai.Tegvel ortsnii hanan deer zursan zurhiig haraad: shuud l HAIR DURLAL hemeen oilgono.Tiim biz dee? Er ni zurh gedeg chini hunii biye dehi tsusnii ergeltiig hangaj baih uureg buhii atgasan gariin hemjeenii bulchinlag erhten l shuu dee. Ter tusmaa hun zurheeree durladagsan bol…azgui durlaliin zolios bologsod tsel zaluugaaraa horvoog orhij,uldegsed ni zurhnii uvchnoor nasan tursh zovtsgooh bolno.Tegtel,yaagaad hair durlaliig zurheer ilerhiileh bolov oo.. Ongot orchlong tolidogch melmii,nudeer ilerhiilej boldoggui yum uu. Er hun nudeeree durladag gedeg ug ch baidag shuu dee. Ugui yum aa… Zurh tsohilj baij ami, amidral baina.Tegeheer amid zurh aguu yum.Getel neg est buduuleg biyeten osood urjeed,uheed uregdeed baidag shuu dee.End ami,amidral hoyor baina uu,baina…Gehdee helber todii…Uchir ni tedend zurh baidaggui.Tegeheer amid zurh aguu yum. Hund zurhtei ni duitshuits aguu uur negen zuil baidag bolood, tuuniigee zurheeree ilerhiildeg baih ni.Ter ni HAIR DURLAL.”…Amiddaa biye biyenee HAIRLA, humuusee…” gej amid zurh,hair hoyoriin aguug zarlasaar O.Dashbalbariin negen shuleg jargadag.O.Dashbalbar turiin soyorhol hurtsniig unuudur medlee. Magad deer uguulsen shulgiinhee muroor ene hundet aldriig hurtee biz ee…

10 dugaar heseg) …Meregjliin ajil maani zovhon hotod l baidag tul hodoo hoogdoh, hotod uldeh gej guih hereg ali ali ni nadad baisangui. Yaaman deer ochloo. Hotsorch irsen, tenesen gesen jaahan banga sonsood, tomiloltoo ovortlon, huvaarilagdsan gazraa zaalgan baij ochloo. Shinehen engineer ih l surtei, degjin hun ochson yum bilee l..Hojim ineedem bolgon dursah durtai bolson yum. Togsoj ireed ajild orhod 15 honogiin choloo ogdog baisan l daa. Nutagtaa ochin aav eej, torol torogsodoo bayarluulav. Ergej ireed “Hodolmoriin devter”ee neelguulen, uildvert dood tushaaliin ajiltnii alba hashih bolsnoor minii UB dahi ajil, amidral ehlev ee..10 jiliin angiinhaa naiztaigaa ailiin hashaand jijighen ger barin ovoljih bolloo. …Nogoo ohin maani ongorson zun huntei suusniig medlee. Negentee autobusand taaraldlaa. “Naiz ni hunii hun bolsoon..” hemeehed ni “Sonssoon. Bayar hurgeye” l gelee. “End ajild orson doo” getel “Medseen” gelee. Gantshan buudliin hoorond bolood ongorson ene yaria, minii anhnii hairiin tuil, tailal ni baisaan. Bi tuunii angir tseejiig ni teverch, uruuliinh ni amtiig medersengui ee… Bid 2, biye biyendee hodoonii jijig suurind hotoltson guij yavsan hovguun, ohin heveeree uldlee. Tedniih hot ruu nuugeeguisen bol, bi hoishoo surguulid yavaaguisen bol, 1 togsson zun uulzaldaj chadsan bol, Yaah baisan bol…. Haaya haaya nadad ingej bodogddog yum. Tuunii hogshin ehed ni 2 jil daraalan tsagaan saraar ochij zolgoson.Uchirgui bayarlaj baisan daa. Hoorhii… Ter jiliin zunii amraltaar gertee ochood, 10 jil, oyutan uyeiin gerel zurag, gertee bichsen,hunees irsen zahidluudiig emhlengee uzej suutal,, eej mini..”Nuguu HEN..” geed duugai bolloo….”Huntei suusan gesen”.. Ih l toomjirgui dur esgen baij helsen ch, duund mini haramssan ongo nevt harvasan baisan… Nadad tuunii bichsen tootoi heden zahiag ni “Eej, zuuh ruugaa hiichih”geseer bi ogloo. Eej mini tuuniig beree bolno gedegt ergelzdeggui baisan bolov uu daa… Booronhii ene orchlongiin Booron deer ni amidrana. Boon tsagaan uul shig Nuuj l yavaad duusna. Manantai ene orchlongiin Magnain deer ni amidrana Martahiin argagui Animaagaa Hairlaj yavaad l duusna… O.Dashbalbar… Dashbalbariin olon shulgend dursagddag, tuunii naiz Animaa gegch emch busgui uneheer baidag geltsdeg…. …Yaahav. Horvoo iim l hoino…Ter nadad hairtai baisan eseh, namaig dursaj yavdag eshiig bi medehgui. Gehdee bi uund haramsdaggui yum. Harin nadad oldoogui anhnii hairiin ezen ohinii zurh setgeliig ezemdej chadsan aztai ter erd byatshaan ataarhaj yavdagaa nuuh yun… Bi ajildaa guigeed l hunii orchlontoi taniltsaj l yavlaa daa. Oyuutan baih, 20-iod hun udirdaad, heruul hiij yavah ihee hol zuruutei l dee. Ih sonin, zaaval duugaa undursguj baij l ajil butteg baisiim. Ter uildvert bi 3 jil bolson. Ner nuur,toon uzuulelteer ajlaa dugnej, dugnuulej sursan erhmuudtei bi ganzaga niileegui… Ajilchin boloj uzlee. Harin ehd bi huruu humsaa huihlan baij bidniig (bid 9-uul) hunii zeregt hurgesen aav, eej 2-goo oilgoson. Etsest ni “Ooriin ni huselteer”gesen tsoholttoi tushaalaar ajlaasaa halagdsan… Gehdee end zuvhun ajil baigaagui… Nartad doroi tursun namaig Saatan togtoj haraa ni ugui alag nudtei bi uchirsaan. M.Tsedendorj agsan Battseren guaid (Hurgen huu-giin) zoriulan “Minii alag nuden”-gee bichsniig unuudur Sosorbaram duulaj baina. Tiim l negen har nuden bii. Tsug ajilladag busguin naiz ter busguid bi uneheer unaj baisaan.. Ajlaa taraad tedniiheer orood garah ni nadad setgeliin ih dem boldog bailaa. Heterhii durlasan hun nuguu hundee haldaj chaddaggui yum uu ali esvel bi tiim yum uu.., neg l ev ni oldohgui baisaa 2 jiliin nuur uzvee. Ter namaig toohgui ni ilt bolloo. Gesen hedii ch, bi busgui hunees hair nehej, anh udaagaa “Bi chamd hairtai” gej helj uzsen. Toogoogui ee… Ter jiriin negen ajilchin, ervelzsen, dervelzsen, davhraatai tom alag nudtei, saihan gehed daanch saihan busgui bailaa. Minii alag nuden hemeen setgeldee umchluhuus oor tavilan nadad ugui.. ….Ooroo chi huurhun nudtei turchihuud Orool busdiin nudiig bulaaj yaana. Huurhii bi gantshan zurhtei baij Huurhun nudnees tuuniigee ogch yaana…D.Nyamaa …Namaig alag nudend unachhaad uirch, suirch baihad: Bold-Erdene,Bavuudorj,Erdene-Ochir, Bilguun, Uyanga, Battsetseg, Ichinhorloo, Munhtsetseg, Hulan, Tergel nar hairiin shulgee terlen, Tumurhuyag”Zuuden boroo”-goo, Tsogtsaihan “Arshaantiin 18″-aa duulanhan bailaa… Tun udahgui namaig, chamaig bid bugdiig shine erin luu duudan “Honhnii duu” tsuuraitah bolno

9 dugeer heseg) ..4-r kurs (togsoh kurs). Diplomiin ajil, laboratoriin ajil, hicheel. Zavaar tun baga bolloo. Ter namar manai surguuli deer diplomiin ajlaa hiiheer oor hotoos manai jiliin neg busgui irlee. Bid 2-iin diplomiin ajlaa hiij baigaa laborator oirhon tul golduu l hamtdaa irej ochno. Haaya zav gargan, vino, pivo huvaaj uusan shigee udshiig tsug ongoroodog bailaa. Gevch neg yalimgui yumnaas bolood bid 2-iin zam niileegui. Tegehed bi, busgui hun guilguulah ih durtai baidag yum baina gej oilgoson… Tuunees surag ch alga. Bi ch zahia bichsengui. Tsag hugatsaa geech hurdan hoino, togsoh dohoj bailaa. Ter havar togsoh kursiin oyutnuud 7 honog ayalalaar yavsan yum. 3-r kursees ehleed l laboratoriin ajlaa tsug hiij irsen ter negen busguitei autobusand suudal zeregtsee taarsandaa bi ih l olzuurhan yavsansan…Shalgaltuudaa ogch duuslaa.Diplomiin ajlaa duusgan, hevluulej, havtasluullaa. Ter ulsad 1 tsag 30 minutiin dotor, 4-n hicheeleer ulsiin shalgalt neg dor ogch, diplomoo hamgaalsnaar togsono. 6-r sariin 28-nii odor 15.00-d bi orloo. Minii omnohiig unagaachihsan bailaa.Ter uyed tsag mash hurdan ongorson.”Ta tur garch baina uu” hemeen dekanii nariiniig helsneer bi garlaa. Tun udalgui namaig duudlaa. “Tand bayar hurgeye”gelee. Togschohloo. 18.00-d togsogchdiig bugdiig oruulan, negburchlen dung ni taniltsuullaa. Diplomoo “Onts” hamgaalan, surguulia “Sain” duntei togsloo. Minii dursah durtai mochuudiin neg. Tendeesee boonooroo shuud l neg gazar luu yavtsgaalaa. Haana ochson nioilgomjtoi biz de. 7-sariin 4-nd diplom garduulna…

…Togsolt bolson surguuliin oyutnii bairnii tuhai tailbar todotgol iluu biz dee… Bid ch angiaraa haviin pivnii gazar, diskotek, baruudiig guitseev. Bi ch angidaa gants gadaad ni bolhoor buh l yumand ni tsug. Nuguu laboratoriin ajlaa tsug hiideg baisan busguiteigee bujig hiisen shig… Saihan bailaa. Diplom avhiin urid oroin diskotek. Margaash bidnii ihenh ni ger geriin zug, bidnii salah moch oirtsoor… Gudamjnii gerel hurts tsagaan ongoor orchniig sulen gereltuulne. Manaihan nileed urd duu shuu bolon yavtsgaana… Busgui bid 2 bairnii umnoh modnii suuder door zogson, udaan gegch unseldev. Bid 2 yuu ch yarisangui. Hoyor zurh, hoyor setgel biye biyenee husch, temuulen bailaa… Ogloo ni bi oroogooroo dairan ham hum huvtsaslan garlaa. Diplom garduulah ajillagaa surleg, yoslol togoldor sanagdsan. Yoslol tus ulsiin toriin duullaar ehlev. Surguuliinhaa ner hundiig orgoj yavhaa gurvantaa andgailan, torj osson uls, sum, ovog neree duuduulanhan hursan olnii omno, nerniihee omno tovchoor eng (engineer) hemeen bichih erh buhii diplomiig gardan avlaa. Torol torogsod ni tsuglarchihsan, bid biye biyendee sain saihniig husen, zurgaa tatuulan, turuucheesee salan odno… Manai 3 oyutan sarnai barisaar namaig ugtav. Minii oroonii haalgan deer ali hediinii eng Ider geed bichchihsen bailaa. Diplom ugaah nair ehlev. Shono dund manai angiinhnaas uldsen hed ni orj irsen. Tednii dund nogoo busgui maani…

..Ogloo sertel, ter alga. Ornii tolgoin deerhi nomiin taviur deer “Chamaigaa martahgui.. Marie. K” gesen bichig buhii neriin huudas l uldsen baisan…Ergen sanahad zuud ch yum shig, uulen choloonii naran met jargaj hairlasan hari nutgiin hongorhon busgui chamaigaa, ter negen “Wonderful life” hemeeh duunii uyangalig ayasiig bi martah argagui ee.

..Diplomoo avsnaas hoish 2-hon honog gehed l angiasaa bi gantsaaraa bairandaa toroin hotsrov. Bairnii omnoh tsardmal deer tsagaan budgaar bichij orhison tednii ner us ni l uldej dee.. Hicheel, pivo 2-oos oor yum todiilen sonirhdoggui bi iish tiishee neg ih yavaagui bailaa. Aidgaa ardaa hiij avsan hun hot hot damjin hondlon guld heslee. Ter uyed “Commando” “Robocop” “Rambo” Bruce Lee-giin kinonuud uzegchdeer hahan, “KISS”, “IRONMAIDEN” “U-2″, “QUEEN”-eer rock haluurch, Samantha Fox, Kim Wildiin hagas nutsgen zuragtai temdeg zaluusiin engeriig chimeglen baisan. 9-r sar garlaa. Haa haagui l hicheel ehlesen tul bairandaa ergen irlee.Oroond mini hezeenii shine oyutan orchihson bailaa.Bairnii darga ovgon duudaj uulzaad “Huu mini hari daa”gesneer, nutgaa zoriloo. …Nomiin duu sonsoj suusan tanhim, nomiin san, laborator, bosgiig ni eleej, duulj nargij tsengej yavsan oyutnii bair, tamhinii utaa hoshiglon uls toriin yaria ornoson shar airagnii muhlag, oyutan ahuin on tsaguudaa orhiod bi butslaa. Tiimee.. Shalgaltand buderchheed gutarch suusan uye baihad, “Onts” ogood ovoij yavsan uye baih, 2, 3 sonin dooroo devsen chuluun shalan deer chichren honoson uye baihad, taxi hologlon uralduulaj yavsan uye ch baih, tamhinii deediig tataj, sharznii deediig shimen tansag BAR-nd nalain suusan uye baihad, dutuu tatsan tamhia tsugluulaj yavsan uye ch nadad bas baih yum. Ireh ochih zamd tohioson eldev uchral,zunii amraltiin jargaltai saihan odruud tsom dursamj bolon uldlee….Oyutan bailaa hoorhii

8 dugaar heseg)
-Odor ni bi tuuntei koridort taaraldav. Yunaas ch yum zovon, uchirgui uchij bailaa. Ene yavdlaas hoishi sar garuihnii daraa buguin torson odor bolov. Ter odor hamgiin ih duulsan ni bi, hamgiin ih tsug bujiglesen ni bid 2…. Koridoroos shireeg ni oroond ni oruulaj ogood, ergetel ter namaig tevren avch ozon unslee… Bi tuunii oroond honoj onjih bolloo. Egchmed busgui namaig er hun bolgoson todiigui, busgui hunii biye setgeliig ezemden baij, tsengel amsan taashaal hurtdeg ter negen nuutslag agaad hosgui ertontsiig taniulsaan. Bid 2 orondoo yuu ch esiig hiihev, yuu ch esiig yarihav… Bi tuuniigee l dursan baij yarina. Negentee ter chimeegui chagnan baisnaa “Bitgii, neg busguin ovort, nogoo busguig dursaj baigaarai” hemeen helsensen. Tuunii zurh uilan hailan baisniig bi medee ch ugui biz dee. Tiimee… Busgui hun, hen negen busguig ooroosoo iluu gedgiig huleen zovshooroh tun durgui. Ter tusmaa durlasan busgui… Ter havar egchmed busguin hair, yanag haluund shatan shunan baihdaa, tsag hugatsaa gedeg yamar haritsangui oilgolt bolhiig medersen. Shalgaltandaa nileed tevdev. Unaj ch uzlee. Zun tun tsoohon honog amrahaar nutgiin zug garlaa. Yumnii uchir nachir gadarlahtaigaa bolson ter uyed “odoo l” gesen gantshan bodol nadad bailaa… Hotod irsnii margaash ni tedniihiig zuglev. Tedniih alga. Nuuchhej, haashaa… Hajuu ail ni todorhoi yum helsengui. Hotiinhon mon hachnaa… Amraltaaraa nutag yavsan baij magad hemeen goridsoor sumandaa buulaa. Ter maani ireegui bailaa.. Ter zun manai angiinhan barag tsomooroo tsuglarsan. Sumiin ulaan bulangiin bujgiin talbai, hogjmiin osgogchiin chadal 2 bagadan baij bilee. Namar hotoor yostoi dairaad l angiinhaa naizdaa tedniihiig haana buusniig medeerei hemeen zahin hoishoo butslaa. …Hicheel ehelchihsen bailaa. Tuuniig “Yaasan,uulzsan uu?” hemeen asuuhad “Uulzaagui, uulzaj chadsangui”, nulims asgaran irlee. Busgui tolgoig mini tevren, tseejindee naan “Bitgii uil daa”gej shivnen baihad, biye ni ul medeg chichren, tanil bolson busgui uner anhilan baisaan. Bi tuunii yanag haluund dassanch, tuund hairtai bolj chadaagui. Ter minii setgelees tuuniig mini zailuulaj chadaagui yum. “Bi husvel, chamaig huuhdeer bariad, chamtai suuval suuchihaj chadna shuu dee” hemeen gunigtaigaar oguulen melmertel uilaj baisan ni odoo ch gesen nudend haragdah shig boldog. Ter busgui nadad denduu hairtai baisandaa, minii toloo ooriinhoo hairiig zolioslon, bi tuunii 3 dahi aldaa, negen durlaliin sharh bolon uldsen.Bi tuuniig ih gomdooson.. Ter surguulia togsood, 11 sariin iheer nutag butssan…Bi 20-toi, ter 23-tai bailaa. …Bodolguihen hairaa haramlaa ni ugui ogson Botgon nudet Sunderiya geree sanaad yavchihlaa Salhi budchin, uuls uruudaad Sarnain delbee humichihav aa… (B.Ichinhorloo)

..2-r kurs minii huvid hundhen uye baisan. Egchmed busgui nutag butssan daruidaa 2 zahia bichsen yum. Tegeshiigeed l surag tasarsan. Harin bi surguuli togsood irsnii daraa 1 udaa uulzaldsaan. Ter tuhai bi dursah durgui.Tuund bi ulain tsaim hudlaa helsneer engiin naiz nohdiin ch baitugai mend usnii ch zoroogui boltsgooson yum daa. Shinehen oyutan nadad ih l tushig boloj baisniig bi hojim uhaarsan l daa. …Harin ternees mini oir oirhon heden ch zahia irlee. Zun uulzaagui yavchihlaa hemeen gomorhongui, bodoj yavdag shuu gej bich niig ni unshaad bi uchirgui bayarlaj baisan..Tuuniig nadad hairtai gedegt ogthon ch ergelzehgui bailaa…Hagas jiliin shalgaltuudiig dajgui davlaa. Harin havriin shalgaltaar yaah ch argagui neg ovgon professort oroogdloo. Ogdoggui. Shalgaltiin ortei geed namaig nutag butsaasangui. 1 shalgalt l dutuu baihad visa ogdoggui baisan l daa. Namriig huleehees oor argagui bolloo. Ter uyed yalih yalihgui shaltg aanaar surguulias ihee amarhan hasdag baisan. 1-r kurstee jiremsen bolsniihoo toloo surguuliasaa hasagdsan ohiduud tsoongui bii dee.. …Harij chadsangui, tuunteigee uulzaj chadsangui. Zunjingaa l pivodej baisan daa. Namar nogoo shalgaltaa barag zugeer shahuu avsnaar 3-r kursiin oyutan bolloo. Olon ch naiz nohodtei bolon, hel us ch tegshirch, hicheel pivo 2-oos oor yuu ch nadad sonin bish bolson uye … Hicheel taraad, oroin hoolond orohoor oyutnii guanzand tuglarch, tendeesee pivond yavtsgaaj, shono doloor irne. Ogloo ert hicheeld yavah… Oyutnuud ch namaig andahaa bailaa. Huuchin oyutan boloj baigaa uhaantai yum l daa… Manai surguulid 16 Mongol oyutan baih, tuunii 4 ni eregtei. Haviin surguuliin hovguud ohid erguulen manaihaar ih irnee. Er ni l hagas buten sain bolgonoor zochin, nair tasardagguisen. Bi ohiduudtaigaa tun dotno hariltsaatai baisan daa. Gehdee l hen negniig ni ontsloj yavsangui. Shine jiliin omnohon, shine l garsan duu bololtoi, hed heden duunii ug bichchihsen neg zahia tuunees mini irsen. 3-r kurs ch yostoi l neg medhed ongorch, heden shine oyutan daguulan nutgiin zug garlaa. Bidnii huvid hamgiin hetsuu gazar bol Moskva bailaa. End galt teregnii suudal oloh, honoj onjih gazar haih geed l neleed yum boldogson. Onoodriin toriin tusheed, shine Mongoliin bossuud ch ene zamiig toiroogui baihaa. 2 jil bolood irj baigaag ch heleh uu? 1-r horoolliin shar alag baishinguud barigdaad ehelchihsen, hot ch ongo zus orchihson met sanagdaj bailaa. Irsniihee nogoodor naizaaraa zaalgan baij tedniiheer ochloo. Hogshin eh, bagsh 2 namaig oorchlogdoogui heveer baigaag gaihan, gaihan ugtlaa. Harin ter baisangui. Moskvad bolh DZO-iin ih naadamd oroltsohoor yavchihsan gene. Naushki deer zorson uria loozon, tug dartsag bolson suudald ter maani suuj yavsan baij taarah ni… Bi ch sumruugaa nislee. Ter zun manai angiin 2 ni avgai avch,1 ni hund ochson. Arhi talond orood hamgiin hovor zuil bolson bailaa. Hurmand heregleh gej sumiin zahirgaanii tsoholtoor arhi avch baisan uye. Hovor yumand hun durtai hoino bid narch ehleed sonirhon amch, suuldee balgatsgaah bolson doo. Namar butsahdaa tedniid ochloo. Uulzlaa. Neg l tiim. Alibomoo uzuulen, oir zuuriin yum l yarih yum. Nileed oroitloo. Suuldee yarih ch yumgui bolloo. “Hoyolaa garaadhaya?”geseer bi bosloo. Hashaanii haalgan dee ni huleej zogstol garaad irlee. Garch irehdee egchteigee (bagshtai) tsug… …Namaig yaachihna gesendee neguugee daguulaj, neg ni dagaj garch irj baigaa yum be… …”Za bayartai. Bi yaviya daa”araihiin hellee. Gudamjnii uzuurt hureed ergen harhad orchihson bailaa. Harin margaash ni vokzal deer irsen yum(egchteigee). Bi ch yum heleegui. Tolgoit ongorood l uuj ehellee. Hil deer sogtuu hursen. Ene udaad hil garahdaa bi uilsan yumdag.

(7 dugaar heseg) -Surguuliin ah, egch nar shine oyutnuud bidniig nair hiin huleej avlaa. Bid 5-uulaa ochson. Hediigeer 1 jil heliig ni uzsen heduuch, zarimdaa hicheeliin huvaariinhaa uchir, angi tanhimaa olohgui budilan, deed kursiinhee hicheeld orood garah zereg hogteihen zuiluud bolsoor tsag hugatsaa ch hurdan ongorch bailaa. Bi ch zahiagaa bichseer, hariugaa huleeseer…Shine jiliin omnohon 1 zahia irlee. Namriin ajil, angi, surguuliinhaa tuhai l bichsen bailaa. Shine jil ongorch, shalgalt ehellee. Ovliin amraltaar uhashiiye gesen ch ongotsoor l nisehgui bol amjihgui, tegeed ch bidniig neg ih husseneer ni nutag yavuulaad baihgui…Shalgaltaa sanasniig bodvol dajgui ongoroov. Manai surguulid ahlah, togsoh kursiin heden saihan egch nar baih, haviin surguuliin ah nar ch ih irnee. Ireed l nairlaad l, diskotek geed l garch ogoh.. Mani metiin shine oyutnuud “Hezee iim bolno doo” hemeen byatshan ataarhan hotsorno. Er ni ter uyeiin oyutnuud ih niitech, irj ochin, uulzaj uchran, nargij tsengen baidagsan. …3-r sariin 8. Ene odriig bidniig huuhed baihiin l orgon temdegledeg baisan. Ene yosoor manai bairand nijgerhen nair odor hugaslan ehlevee. Oyutnii bairnii jijighen oroond zeeglen suutsgaaj ineed bayaslaar halgin tsalgin bailaa. Shine oyutnuud bolson hoino bidnii hed uud havi ruu sularsan shil, lonh, tavag ayaduulanhan olniig dagan bayasan suulaa. Heden saihan duu geseer nadad gitar irlee. Ovoo heden duu gadarlah bolson bi ch nutgiin jaalhan tuuniigee sanagalzan,setgel hodlon baij duulna. Busad maani hanginatal turen, dood davhraas “Duu chimeegee ayadana uu”gesen gomdol bain bain irne. Duugaa ondorlon, shireegee zaichlan koridort gargan taviad, oroo hajuulduulan hana tushuulen bosgoj, shireenii chiidengee hana ruu haruulan asaaj bujigletsgeej ehlev ee… Hedhen tsagiin daraa yuu bolhiig hovguun bi tosooloh ch ugui bailaa…

-Oyutnii niilleg bujgeer gehdee uyangalag zoolon ayasaar ondorlodogiig barag bugd l gadarlah biz dee.Togsoh kursiin egchmed busgui namaig bujgend urilaa.Ter minii moron deeguur garaa tohon, bi tashaan deer ni garaa tavin namuuhan naigan ganhan bujiv. Uusan jaahan vino, pivondee tolgoi mansuurna. Egem tushaa busguin amisgaa haluu orgiulan ervegnuulej, nimgehen huvtsasnii tsaanaas zoolon, bulbarai biye ni temtregden, gariin alga chiig daana. Neg l er busiin serel buh biyer damjin, zurhnii tsohilt turgesen, amigsaa deerden, am hatna. Aya duuslaa. Tuuntei ahin bujiglemeer sanagdana. Aya ehellee. Bi tuuniig uriv. Hoyor garaa zoruulen, tuunii belhuuseer ni teverlee.Tuyahan agaad nariihan ajee. Busguin amisgaa chihnii doohoni huzuun deer setgel gijigden bailaa. Zorig muutaihan garaa changalan, oor luugee tatlaa. Busgui ch uuniig huleen baisan met tseejind hyaran naaldlaa. Tuunii uruul minii chihnii omgiig chiigtuulen, gureenii sudas daguulan, haluun orgiulan zoolhon zoolhon hurch baigaag buur tuurhen mederch bailaa…

…Nair ondorlov. Oroondoo orj iren jaal tamhi tatan suulaa. Zurh henheldeg tseejee zadlah shahan tsohilno. Yaagaad tegeh bolsnoo bi sain uhaardaggui yum, neg l daldiin huch namaig dallan duudah shig bi ooriin erhgui busguin haalgiig zuglev. Zorig muutaihan zoolhon togshiv.”Hen be?”geh sonsogdloo. “Bi baina aa”. Udalgui tsooj duugarn, haalga ongoiv. “Untahgui yuugaa hiij yavaa yum be?” gehed ni “Zugeer l” gehees oor yum helj chadsangui. “Tegeed or l doo” geseer busgui holdov… Hagaslan tatsan hoshggin zavsraar gudamjnii gerel tsaivar tuyaa tatuulan, oroon dotor budeg, badag. Busgui orondoo orchihjee. Orniih ni hold suulaa.
Nam,gum. Busgui oir oirhen amisgalan minii biye salganan bailaa. Zoriglon tuunii gariig atgan avlaa. “Uudee tugjchih!” gej tuuniig shivnehed, bi zuund hatguulsan met oglo usren bosov oo… -Ogloo mash ert oroondoo ergej irlee. Biye tuiliin hongon, busguin haluu duugsen goolig biye, tsogtsos gart medregdseer baih shig. Harin neg l ih tom gem hiichihsen met setgel honduurhen… Ter maani shireen deerhi zuragnaas ineemseglen shirtene. Bi chamaigaa yaagaad sanan morooddog, chamaasaa yuu huseed baigaa gaa oilgoj ehlev. Chamtaigaa hurdan uchrahsan….

(6 dugaar heseg)

-Arvan heduulee negen jijighen hotod helnii beltgel hiih bolloo. Dongoj 10 togsson bidnii dund negen ah baisan. Hotiin barag buh l ovgor, tovgoriin tuhai unen hudal ni buu med surjin yum yarisan, tednii naiz geh ah huu bidniigee hoorhon daramtlana. Bid ch tuunees jaahan jiirheh tul hamaagui duraaraa baij chadahgui neg tiimerhuu baisansan.Gereesee holdoj uzeegui bid ger ornoo sanana. Naiz ohid, surguuli, angiin naiz nohdiinhoo tuhai l ih yaridag baisan sanagdah yum. Bi ch tuuniigee ih sanaj bailaa.Zahia l bichne.Bichsen zahid liin too aldagdsan. Harin hariu alga…Tsasgui, huiten boroo shiversen shine jil uzlee. Udtal huleelgesnii etsest 1 zahia irsniig dogdlon baij zadallaa. Devtriin tsaasnii gantshan nuur, mend medeh todiihen ter zahidal 105 ugtei baisaan…. …Tsohorsongui zahia bichseer, ih l sanaj, husch, moroodoj baigaa gaa bichin, “Bi chamd hairtai” “Unsie” hemeen duusgadag baisnaa sanaj baina. Helnii beltgel duusanguut, suraltsah surguuliaraa ch orolgui, shuud nutgiin zug garlaa. Visa, bilet geed l anh uchraa olohgui bidend hetsuu baisan ch amjuulav. Butsaj yavsan bidnii heden hovguuntei, Prahad bolson matematikiin olimpiadad oroltsson huuhduudee daguulsaar Gonchigdorj gegch zaluuhan bagsh zam niilev. Vagond ulsiin bayar tohioson tul temdeglen gants gants shil pivo orgohod ter bagsh”Ogt uudaggui” hemeen undaa tulgaj bilee. Odoo bodvol, whisky l bolor junzeer hurtdeg boloo biz dee… Moskvagaas gaitai yum shig Babushkinii tsergiin surguuliin kursantuudtai neg vagond taarsnaar, amar zayagaa uzelgui yavsaar hotod oroj irlee. Namaig hen ch ugtaagui. Er ni bi tosuulj uzeegui yumdag. Margaash ogloo ni yaaman deer ochtol, zaaval oyutnii otryadad ajillah yostoi geed hed honog alduullaa. Ter uyed oyuutan bidnii huvi zaya, elchingiin yumuu yaamnii hen negen tushaaltnii uzegnii uzuur deer togtoj baidag bailaa…

-Nutag, ger oron, tuuniigee sanan temuuleh nadad odor ongorch ogohgui hetsuu..Harin az bolohod, ter jilees manai sumand hotiin ongots shuud buudag bolchihson baiv. Shovgor hoshuutai, konusan osgiitei botink, jeans, “Lacoste”tsamts omson 7 duutai electron tsag zuusen hirdee gangan amitan nutagtaa buuvaa….Aav maani nileed halamtsuuhan tosloo. Tiimee geree ih sanasan baiv. Eej, ah egchdee unsuulen, duu naraa unsej, tavgiin idee zassan shireenii ard, geriinhee hoimor zalrav. Eej maaani ogoh yumaa oloj yadan, zuuhniihaa omno burtegnej, aav tamhia neren, haalganii hatavch havias minii balchir nas, namaig nud tsavchihgui shirtene. Gertee ireh hichneen saihan…. ..Ter oroidoo l tedniih ruu garch odov. Hogshin eh, bagsh 2-too zolgon unsuulev.Ter maani alga aa… Sumiin amraltand yavchihsan gene. Eldviig yarin jaal suulaa. Tuuniigee Ih surguulid orson, tedniih hot nuuh gej baigaag medlee. Minii yavuulsan zuragni ontsogt jijighen zurh haichlan naaj, nomiin sangiinhaa nuurnii jaazand hiisen haragdana. Zahidal bichsengui hemeesen gomorhol hiisen odov…”Huu irsen” geseer aav mini halamtsuuhan, haviin jaaluud manai uudeer ergeldseer, bi ch naiz nohodteigoo uulzan hed honov.

…Amragchid suulgasan mashin irlee. Bi ch tuuniigee nudeeree hain zogsono. 2 dahi mashin deer suusan haragdana.Humuus turuu cheesee buuj ehlehed, bi tuuniigee tosch buulgav….Nom zohiol, kinond gardag shig, minii tosoolon baisan shig tiim romantik uulzalt bolsongui. “Sain yavaj irev uu?” hemeen ochigdorhon uulzaad salsan met mash engiineer oguulen ter maani garaa sungav. ..Tedniih hot nuuh beltgelee bazaan, bid 2 odorjingoo l tsug baih. Oroidoo bujgend oron, kino uzne. Shono doloor tuuniigee hurgej ogood harina.Hodoogiin jijig suurind, hoyoulaa yaah uchraa ch medehgui, hotoltson yavhiig deediin jargal met sanasan, hovguun ohin 2 bailaa. Minii anhnii hair nadad denduu oirhon atlaa hureshgui hol baisan yum bilee… Tedniihiig achij ogon, hotod uulzah erool tavilaa. Hed honogiin daraa ter maani utsaar yarin haana buusnaa duulgalaa…

-Butsah ongostnii tiiz oldohgui, visa dohchihson baidag, nileed sandarch baij hotod irlee. “UB”-iin ariin haalgand olon ulsiin bilet zardag baisan. Tend odorjin dugaarlan, huch uzne. Mon ch olon huuhduudtei taniltsdagsan. Gadaadad suraltsagchdiin zaaval sudlaj, medvel zohih huuli, zahiramj, togtooliin jagsaalt gej baisan. Tuunii daguu yaaman deer surtei shalgalt ogoj, tovchloloo uzuulen baij neg butsah tiishee handlaa… Hot sain medehgui bi nileed haij baij tedniihiig olson yumdag. Ailiin hashaand ger barin buusan bailaa. Ter maani alga. Surguuli ruugaa yavsan geh… Jaal suulaa. Oroihon irlee. Udahgui namriin ajild yavna gene. Ajliin dulaan huvtsas, surguuli geh zereg l yaria ornosoor.. Nileen oroi bolloo. “Honood yav” geh bolov uu hemeen bituuhendee goridon suutal. “Unaa unash chini hetsuudej baigaa yum bish uu?” hemeen bagsh maani hellee. Nadad yaagaad ch yum”Namaig bushuuhan yav..” geed helchih shig sanagdsansan. Bi tuunruugee harlaa. Yum helsengui. Hayagiig ni avlaa. Hashaani uuden deerees “Bayartai” hemeen salav. Hen negend gomdoh shig…  Yavhiin urid oroi tedniiheer ochson ch uulzaj chadsangui. “Helie” gesen ugee zurhendee hadgalan, setgel gonsgorhon hoishoo hodlov. Ohid golduuhan suraltsdag surguuliin 1-r kursiin shine oyuutan bolson yum

(5 дугаар хэсэг)

…Шинэ жилээс хойш бид хоёр орсон гарсан ч цуг, голдуу хамт байцгаах боллоо. Найз хоүгууд маани атаархана. Би ч орой болгон албатай хун шиг л тэднийд очин, шоно дол болтол элдүййг ярин суух боллоо. Тэдний жижигхэн гал тогооний ороонд миний анхний хайрийн гал дурэлзэнхэн байү. Хаүар боллоо. Удахгуй 10-аа тогсох бид нар билэт болоүсруулах, даүтлага аүах,улсийн шалгалт, конкурст бэлтгэх гээд зай заүгуй. Хаүрийн цэнхэр одрууд онгордогоороо онгорч, сурагч ахуйг цэглэх моч ойртсоор, “Улдээмж” гэгдэх дурсамжийн дэүтэр хун хун дамжсаар… Хуухэд болгоний хуссэн мэргэжилийг ни билэгдэн, зургийнх ни буланд зуран, хоүгуудийнхээ усийг хар тушиэр уртасган будаж, ангийнхаа монтажийг би уйлдлээ. Улсийн шалгалт эхэллээ. Дууслаа. 10-ийн “б”-гийн 36 хуухэд сургуулиа тогслоо. Улсийн шалгалт дуусгаад, тогсолтийн удэхлэгээ ч хийж амжилгуй бид конкурст орохоор аймгийн тоүййг зорилоо. Аймгийн нийт 6-н 10 жилээс улаан шугаманд багтсан 500 гаруй хуухэд цугларан орсолдоно. Би ч хуслэн болсон гадааддаа орсолдоү оо…

..Яагаад энэхуу дурсамжийг бичих болсноо оороо ч бараг ойлгохгуй юм. Энэхуу дурсамжиг миний уеййнхэн уншиж байүал сонин байж магадгуй юм. Харин ихэнх ни намайг 18 тай байхад, цэцэрлэгт юм уу, эсүэл 1-р ангид ороод байсан хуухдууд байгаа болоү уу хэмээн бодох юм. Цаашид оютан ахуйнхаа дурсамжийг ургэлжилуулэх хусэл байна.Гэхдээ анд мини чамд сонин байх эшийг мэдэхгуй тул жоохон эргэлзээд байна гэх уу дээ.. Энэ хэтэрхий нуршуу болоод байх шиг байна. Тийм уу. Надтай харилцах хусэл бухий хун байүал фмсф92@хотмайл.цом хаягаар холбоо барина биз дээ. Мэхийн ёслоү.

…Наадмийн омнохон, сургуулид яүах томилолтоо оүортол соор сумандаа би буцаж ирлээ. Ирсэн даруйдаа л тэднийд очлоо. Багш маани”За, хургэн маани ямар сургуулид ороү доо” гэсээр угтсансан. Тоглоом шоглоомоор хэлсэн тэр угэнд ни би учиргуй баярлаж, тэдний хургэн болно гэж итгэж байлаа. …Анхний хайтрайгаа учирч, аз эз дийлсэн 18 нас мини… Надад балчир наснаасаа мороодож байсан хот хурээг узэж, шинэ эртонц руу хол таүйна гэдэг хэдий сайханч, туунээсээ холдон яүна гэхээс сэтгэл хоргодон байлаа. Хот руу яүхийн урид орой,шоно дол болтол сургуулийн омнох сандал дээр зэрэгцэн суугаад элдүййг зогнон байхдаа”Би чамд хайртай” гэж хэлэх гээд зурхэлсэнгуй. Хэрэү тэр орой энэ угээ хэлэж чадсансан бол оноодрийн дурсамж тороо ч уу, угуй ч уу хэн мэдлээ… Зурх сэтгэлдээ туунийгээ тээсээр, ааүййгаа дагуулан, банз ачсан чиргуултэй ЗиЛ-ийн кабинд суун, хот руу, хойшоо сурахаар би яүлаа. 4 хонож байж хотийн бараа харлаа. Комбинатийн цагаан хаалганий хаүйцаа ааү бид хоёрийг буулгалаа. Тахи-дсаар буртгуулэх газраа ирлээ. 23-р сургуули байсан. Ачаан дээр даруулхаар шуудайнд хийсэн чэмоданаа барисаар дараалан зогссон олон хуухдуудээс ичин байж тахинаас буулаа. 7-сарийн 25 -н байсан… Жийнс омсож, нимгэн ултай, хар хилэн хятад шаахайгаар гоёсон хотийн охидууд орос уг хаүчуулан ярилцана. Цэмцгэрхэн агаад эхэмсэг харагдаж билээ…

..Хотод сар гаруй боллоо. 1-р эмнэлгийн эмч нарийн орооний уудийг сахин 10-аад хоноод яман дээрээ очтол ажилд баригдан, нисэхийн хойд энгэр дэхи том агуулхийн хашаанд нойтон ноос дэлгэж хатаасаар 10-ад хоноү. Тэтгэлэг болгон яамнаас огсон монгоор (хуүцасний монго гэдэг байсан  Их дэлгуурээс( зохион байгуулалттайгаар оруулдаг байү) бол гарийн бэлтгэлийн хуүцас, саүхин бээлий, хэдэн зэс хоомол, зангиа зэрэгхэн аүч, банкинд очин хэдэн тогрог солиулснаар ундсэндээ бэлтгэлээ базааү…Ааү нутаг буцлаа. Ангийнхаа хэдэн хоүгуудтэй хаая гуанздаж, ганц хоёр кино узсэн шиг, хотийн соёлийг гайхан байлаа. Сумийн холбооний залгагч эгчээр хэл дамжуулан туунтэйгээ уцаар ярилаа. Их л гунигтай байна гэх… Яаман дээрээ гадаад суралцагчдий тангарагаа оргож, билэтээ аүснаар зам шуудраү. 9-р сарийн 3-ний 13,55-ийн суудлаар ходлоү. Үокзалийн цагаан хоолойгоор Хайдаү гуай”…Эрдэм ном сурахаар.. Энхрий хуу чини мордиж байна. Элбэрэлт ээж мини та хуудээ. Энэрэлт сургаалиа хайрлана ууу..” хэмээн хангинуулан,Олзий-Орших “Учран золгохийн эрээл”-оо дуулахад,үагон дуурэн оютнууд сэтгэл догдлон байж ходлоү.. Буусан айлийн ах, эгч, эмээ 3 намайг удэж огоү. 10 хоног яүж сурах газраа хурлээ. Тэр уеййн оютнуудийн яридагаар барууний оютан болүоо…

(4 дугээр хэсэг)
…Туши, будаг бэхтэй холилдон, жижиг ширээн дээр дэлгэсэн үатум цаасан дээр бохийн хэдэн цагаар ч хамаагуй тэднийд байж байх ни надад хачин сайхан санагдана. Тэр юм дуугарахгуй, чимээгуй л орж гараад л байх… Ярихсан гэж хичнээн бодсон ч хэл ам эүлэж огохгуй, харин зурх мини хажууд суугаа хунд ч сонсогдохоор жигтэйхэн хучтэй туг тугхийн хийнэ. Хоүгуун миний зурх бусдийг мороодон унхэлцэгэндээ багтаж ядан байгаа ни тэр….Ядаж тэр оүол “Сургуулийн үалис”"Зуудэнд оромгуй яүдал”"Хайрийг хундэлж яүаарай”(гэдэг шиг санаж байна) “Хоорхон охин Клаүа”зэрэг хайр дурлал, уерхэл нохорлолийн хачин романтик кинонууд дараа дараалан гарч, миний сэтгэлээр тохуурах мэт, гал дээр тос нэмэх мэт тэр охинийг мороодох хуслийг мини дэүэргэж, улам шаналгана…. Туунд ойртох гэсэн хусэл мини биелэх болоогуй байж… Хий дэмий л хар багаасаа цуг тоглож наадаж оссон найз хоүгуундээ аминчлан ярина. Найз хоүгуун маани намайг бодүол, дуулчихдаг, басс гитар, ёчин ,сагс маш сайн тоглодог манай сургуулийн нэр нуурийг тахалдаг хэдийн нэг ни байлаа. Концэрт, тэмцээний бэлтгэл гээд хичээлээс байн байн чолоологдон алга болох миний найз тэр охинтой уй зайгуй нэгэн болоод байлаа. Найз маани: Чи манай цахилгаан хожимийн хамтлагт ор. Тэгүэл чи цаадахтайгаа одор болгон уулзсан шигээ байхгуй юу! гэх, Би чини гитар дээр хазгай муруй хэдэн дуунаас цаашгуй амитан. Оорийнхоо дорой, ухээнц байдалд их гутарч байна аа. Хэдэн залуу багш нар маани хаүар биднээс жаахан долох болоод байлаа. Хожим сонсохнээ захиралд бут аүхуулсан байсан. Тэд бидэнд их л том хумуус шиг санагдаж байсан хэдийч 23-25 насний идэрхэн залуус л байж дээ. Тэд мэдээж залуу насний ааг омог, хайр дурлалаар шатаж яүсан ни зайлшгуй. Хуухэн булаалцалдан зодолдсон сураг яриа сонсогдож л байсан… Харин анхний хайр миний зурх сэтгэлийг мини далланхан дуудаж байжээ..

…Би ч багштай уулзах шалтаг гарган тэднийхээр орж гарсаар ямарч л байсан туунтэй мэнд усний зэрэгтэй болоод аүлаа. Гэхдээ л би туунээсээ хол байлаа.Тэр ч намайг олигтой анзааарахгуй… Туундээ анзаарагдахийн тулд би нэг бол цахилгаан хогжим, эсүэл сагс тоглож олнийг шуугиулсан нэгэн болох хэрэгтэй байлаа. Тэр уед байгууллагийн урлагийн узлэг, улс торийн дуу дулаачдийн хамтлаг, орос дуу дуулаачдийн уралдаан, сум хот, бусийн аүарга шалгаруулах спортийн элдэү торлийн тэмцээн бух ард тумний спартикиад, урлагийн их наадам, соёл урлагийн 10 хоног, 5 одонт тугийн толоо аян зэрэг элдэү торлийн соёл хумуужлийн ажил, арга хэмжээ тасардаггуй байсан. …Тиймээ, бид социалисмаа магтан дуулаж, социалисмийн матэриал тэчникийн баазаа байгуулаж байлаа… Сэтгэл гэгэлзуулсээр нэгэн хичээлийн жил ондорлоү. Зун ни ногоо охин маани сумийн уран сайханч томчуултай урлагийн бригадаар яүаад оглоо. Харин би найз хоүгууний хамт цахилгаан хогжим баридаг хэдэн ахийг бараадан, ар оүорт ни гуйсээр, туунд ойрхон байх гэсэн хусэлдээ хурэхсэн гэсэндээ чармайсаар бомбор (бидний яридагаар бол удар) тэрлэж сурлаа. Ямарч л байсан ах нараас”дажгуй, болж байна, сайн байна” гэсэн унэлэлтэй гээр тэр зунийг удлээ. Хичээл эхлэхийг тэсэж ядан хулээж эхлэү ээ…

-Хусэн хулээсэн сургуули эхэллээ.Тэр намар яамний шалгалт ирэх гээд сургуули даяр оүолцон,бид ч концэртийн бэлтгэл хийх болоү. Хуслэн болсон туунтэйгээ хамт дуулаж хогжимдих сургуулилах болсондоо хоүгуун би жаргалтай, баяр хоороор бялхан байлаа. Угийн гал тэр охин бурэг нэгэн надаар тохуурхан тоглоом шоглоом болно. Тэр ни ч надад хичнээн сайхан… Тэр намайг анзаарч эхэллээ… Хажуугийн сумдаас 9-р ангид орсон хуухдууд ирэж суралцдаг манай 10 жил ходоодоо том сургуули. Тэр намар бид нар хажуу сумдаар хагас, бутэн сайнаар очин, концэрт тоглон бужиг удэшлэг зохойх болсон юм. Сургуулийн цэнхэр ЗИЛ-н дээр хогжимоо ачин, ходоогийн бартаат замаар олонтаа яүсан. Дурсамж болсон олон сайхан мочуудийг бидэн 2 хамтдаа онгороож байлаа…Тэр жилийн шинэ жил. Миний хуүйд сурагч ахуйн суулчийн, бидэн 2-ийн хамт онгороосон анхний шинэ жил. Шоно долоор ондорлосон сулд модний наадам тараад, бидэн 2 сумийнхаа тоү гудамжар алхална. Тэр маани надад наалдан, халуу дуугсэн гар ни миний гарийн алгийг тоонон, би оорийгоо хор үоогийн хамгийн азтанд тооцон, зурх сэтгэл хайлан уяран алхална. Туунтэйгээ хорүоог хамт туулна гэж бодож мороодож байлаа. …Харин тэр маани юу бодож яүснийг мэдэхгуй….”Чингис хаан”-ний Жагаагийн”Мэнгэ тоорсэн амраг” сэтгэлд гуниг торуулэн, чамайг нэхсэн дурсамж хоүруулэн намуухан эгшиглэнэ…

/Khuderiin xorvuulegchiig ashiglan xorvuulev , thanks to Sanakae/

ургэлжлэл бий…

(3 dugaar heseg) …Huslen bolson halimag usee tavisnaar, usniihee urtiig bain bain hemjitsgeedeg bolloo. Neg ih urt us mood bolood bailaa. Haramsaltai ni bagsh nar maani atgahad atgaj bolhoorgui hemjeend bailgah gene. Zasuulahgui jaahan guriij uzevch, usnii mashin barij ireed urdaas ni halzlaad oghoor bur balarsan yum bolno doo. Manai angid oor sumaas negen ohin shiljin irlee. Ter ohin nadad neg l dotno sanagdah bolson yumdag. Odoo bodhod ineedtei yum l daa. Martiin 8 -naar ter ohind beleg ogmoor sanagdan bodsoor baij nomnoos oor ogchih zuil oldsongui. Tegeed ter ogoh nom maani”Havriin arvan doloon uchral” shuu dee. Egchiin chemodanaas oloj avsan S Novym Godem gesen bichigtei il zahidlin ard ” Alt met aavd tani …Erdene met eejid tani…Hongor hairtai zaluud chini.. Hojim toroh urd chini… Horvoogiin sain saihniig husie..” gej bicheed nomon zavsaraa havchuulan partniih ni nudend shur guulaj orhiloo. Haramsaltai ni ter ohin anzaaralgui uldeesen ch yum uu, anzaarsan ch avalgui orhison yumuu, uldeesen baisniig angiin maani neg ni oloj avsnaar bi odoogoor bol hachin tom onigoond orj bilee. Hoorhii ter ohiniig ch tun evgui baidald oruulsan baih. Tuuniigee tuhain uyed bol uhaaraach ugui biz dee Hovguud bid uridiin adil angiin ohiduudtaigaa shuugildan togloh ni baitugai tsug yavhaas ch zovdog boltsgoogood bailaa. Gehdee l ohidiin dotroos hen negniig ni arai iluu dotnochlon harj yavtsgaah bolson yum… .. Haa negtee irdeg shine kinonii hamgiin ehnii garaltiig dotnochilon haraj yavdag ohindoo uzuuleh gedeg hovguud bidnii tedniihee toloo hiij chaddag gants zuil ni baijdee. Baraadan suuj kino uzchikeed egee l hajuud ni suuj, haluun gariig ni atgachihsan met neg l setgel duuren, bayartai ni argagui baidagsan… Bid 2 jaal holbogdon shooluulsaar suuldee neg l medhed jiriin l naizuud bolson bilee. Ter uyed bid “Gazar usnaa yavagch” “Erdemten Douliin tolgoi” “Delhiig toirson 80 honog” “Usan dooguur 20 myan beer ayalsan ni” “Monte Kristo gun” “Shadar 3 tsereg” “Tsagaan beelii” “Hongor naiz” “Gazar shoroo” “Unenii horvoo” “Undrah injiner” geh metiin nomuudiig gar damjuulan unshij adal yavdal, hair durlaliin orchlond zovhon moroodlooroo umbanhan baijee. Ter uyed “Mardagdashgui namar”iin Sarnai hus tushin uilaj, Batzaya gahai unaj, “Goviin zereglee”giin Arslan agsan ustai bidonoo usertel oshiglon, Tseveenravdan agsan angiin unemleh nehej, jujigchin Battsetseg hovguud bidnii shuteen bolson bailaa…. Enhrii hairt MAXH-in aldart 2 loozon sumiin tov gudamjiig chimeglen, bid SOCIALIST aj toroh yosoor humuujij bailaa. R.Choinayamiin “Divaajin” shulgiig tseejlen, sumiin zuragchnaas zurgiin hugatsaa ni duussan hor guij, hunii FED-3 aar zurag avtsgaan, baga nasniihaa dur torhiig tsaasan deer uldeen noirgui honoj baisan. Bid 16 dahi havaraa ugtaj bailaa. …Ter havar bid baga angid baisan shigee l hedeh ohiduudaa oriluulan charluulan uimuulej, bilet unshih nereer goliin ereg deer angiaraa onjino. Udalgui bidnii neg heseg ni salan odoh gej buig zon sovingooroo mederch,biye biyendee horgodon baisan ni ter baijdee.Ter havar bi 2 naiziinhaa hamt, 8-r angia togsloo, tom hun boltsgooloo hemeen 1 shil arhi huvaaj uun, goliin ereg deer sogtoj unasniig tanidag ah oloj avsan.Gertee harihaas zurhsheen aild honoson ter shono manai hamgiin baga duu horvood mendelj bilee. Harin ter jiliin zun egch maani manai sumiin nileed taggui gegdeh atamanii ehner bolsonson. Hoorhii muu egch mini dee… …Ter uyed manai sumand tsahilgaan hogjim geech ireed nileed udchihsan,damran kacettai magnitfon, stereo pyanz togluulagch delgerch, Demisiin uyangiin duu hair durlaliin suld bolon, zaluus “ABBA” “BoniM” “Suzy Kvatro” “Smouky” zergiin duund mango hiij, tsahilgaan hogjimiin ayand valis ergej bailaa.Ter zun bid nar oyutnuudaas pyanz(krugozor golduu) shine duunii ug (medeej mongol duu) eldev plakat zergiig oloj avch, hen negniidee tsuglaran banzan gitar nudsen shig l ongorooloo. 9-r angid orloo. Ter namar manai surguulid shinehen togsson 6 zaluu bagsh irlee. Ted bidend kabinetiinhaa magnitfon, pyanz togluulagchiig haramgui ogch,tun hovordood baisan gerel zurgiin tsaas, shine duunii bichleg, pyanznaasaa iluuchlen zaal avch, sags toglono. Bid surguuli deeree bagsh shavi nar, garaad bol ah duus shig l baidag baijdee. Angi tanhim, kabinetaa tohijuulah, uzuulen taniulah material, sambar hiih zereg ajil tedniig toirsongui. Ted ene ajildaa bidniig ih tusluulna, bid ch durtai ni argagui tuslatsgaana. Busdiigaa bodvol nileed donguur zuraj bichih bi nileed ih daichlagdana. Tednii dund aimgiin tovoos shiljij irsen, bagsh busgui bailaa. Hogshin eh, ohin duugiin hamt amidrah ter bagsh busguid bi bur iluutei tuslana. Uchir ni manai dood angid surdag ohin duud ni bailaa… Omsson zuusen, tairmal us, tsarai zus tsovoo tsolgiun zangaaraa ter ohin manai surguuliin hovguudiin hartsiig bulaasan negen bolloo. Aimgiin tovd uyerhdeg hovguuntei geltsene. Eldev shaltag eren, bagshtai uulzah neriidleer tedniiheer oir iorhon ergeldeh bolloo BI. Bagsh ch haniin sonin, uzuulen zergiin zuraj bichih ajilaa nadad daatgan, zarimdaa gertee hiideg bolood, heregtei uyedee namaig duuduulna. Bi ch budag biir, plakatnii uzeg seltee hamj avaad, tedniih ruu hol, setgel aldan guij odno. Ter namriin surguuliin urlagiin uzlegeer nogoo ohin maani urlagiin uzlegiin medalitan boloh ni todorloo. Ter surlaga urlagtaa hosgui, tsovoo sergelen negen, harin bi hachin bureg duugai negen bailaa..

urgeljlel bii…